Documentmanagement voor accountantskantoren: het verhaal achter Aktsyn
Ik werk bijna vijftien jaar met SharePoint en Microsoft 365, de laatste jaren vooral voor kantoren die veel documenten verwerken. De vraag die daar op tafel ligt is steeds dezelfde: hoe zorgen we dat medewerkers hun stukken snel terugvinden, dat klanten makkelijk aanleveren, en dat we klaarstaan voor wat er met AI op ons afkomt? Een project bij een accountantskantoor bracht al die lessen bij elkaar. Dit artikel loopt langs de echte problemen op de werkvloer, en hoe ze één voor één zijn opgelost.
Waar de meeste kantoren nu staan
De gangbare inrichting in de Microsoft-wereld is een SharePoint-site of map per klant, met daarin een vaste mappenstructuur. Daar is niets mis mee: het is overzichtelijk, iedereen weet waar hij moet zijn, en het werkt jarenlang prima. Ik heb er zelf tientallen zo ingericht.
Alleen zijn de eisen veranderd. Zoeken over sites heen kan technisch prima, maar elke site erbij maakt de vindbaarheid complexer: overal net een andere structuur, eigen rechten, eigen uitzonderingen. Een wijziging in de opzet moet op honderden plekken tegelijk worden doorgevoerd. En de techniek eromheen beweegt sneller dan ooit: AI wordt in hoog tempo onderdeel van het dagelijks werk, en AI kan pas iets met documenten als er context bij zit; een mappad geeft die context niet. Wie zijn structuur over honderden sites heeft uitgesmeerd, beweegt daar traag in mee. Je wilt een inrichting die licht genoeg is om mee te veranderen met wat er nog komt. De vraag is dus niet of de oude inrichting fout was, maar wat je vandaag zou bouwen als je opnieuw mocht beginnen.
De omslag: kenmerken in plaats van mappen
Het antwoord bestaat al lang in Microsoft 365: geef documenten kenmerken mee in plaats van ze diep in mappen te stoppen; metadata, in vaktaal. Klant, boekjaar, categorie, documenttype. Wie zijn archief zo inricht, kan filteren en over alle klanten heen zoeken, en heeft meteen de context in huis die AI nodig heeft. Aan een pad als Klanten/2024/Jansen/definitief/v3 kan een systeem niets aflezen; aan vier kenmerken alles.
De techniek is dus niet het punt. Het punt is de mens: kenmerken invullen kost tijd, en medewerkers die al geen tijd hebben stoppen daar begrijpelijkerwijs mee na week twee. Een documentsysteem staat of valt met de vraag of het voor de eindgebruiker net zo makkelijk is als de mail en de verkenner. Dat inzicht bepaalde het hele ontwerp, en elke oplossing hieronder komt erop terug.
Uitdaging één: welke versie is de echte?
Toen het accountantskantoor aanklopte voor een oplossing, zijn we niet met techniek begonnen maar met een lijst van wat medewerkers en klanten in de praktijk merken. Het eerste punt kent iedereen. Een jaarrekening bestaat al snel in vijf gedaanten: een concept in de mail, een kopie in Teams, een versie op de netwerkschijf, een export in het fiscale pakket en ergens het echte definitieve stuk. Niemand die met zekerheid zegt welke dat is, en bij een controle of een overdracht kost precies dat de meeste tijd.
De oplossing werd de kern van het ontwerp: één plek die Definitief heet en die werkt als een kluis. Daar staat de ene waarheid, per klant bij elkaar als één digitaal klantdossier, vindbaar op boekjaar en documenttype. Niemand werkt er rechtstreeks in; documenten komen er alleen via een vaste route in en gaan er alleen via een vaste route weer uit. Er raakt niets kwijt en er verandert niets ongemerkt. En omdat alles per klant bij elkaar staat, regel je ook de toegang per klant; daarover verderop meer.
Uitdaging twee: kenmerken invullen kost tijd
Het tweede punt is het oude bezwaar uit het begin van dit verhaal. Een kluis vol kenmerken is mooi, maar iemand moet ze invullen, en op een drukke dinsdag verliest zorgvuldigheid het van de deadline. Leg je die last direct op de kluis, dan is het archief binnen een maand vervuild. En er speelt nog iets: niet elk document is al af. Er moet een plek zijn waar je centraal aan onaffe stukken kunt werken, want ontbreekt die, dan wijkt iedereen uit naar een eigen map of het bureaublad. Zo'n persoonlijke plek groeit ongemerkt uit tot een schaduwlocatie vol documenten waar niemand anders bij kan of van weet.
Daarom kwam er een aparte plek vóór de kluis: Intake, de hal. Alles komt daar binnen en de drempel is bewust laag; er mag nog van alles ontbreken en er mag nog aan een stuk gewerkt worden, centraal, zichtbaar voor collega's. Pas als het af is en zijn kenmerken heeft, gaat het door naar Definitief. Zo mag de hal rommelig zijn zonder dat de kluis dat ooit wordt, want de route ligt vast in het systeem en niet in afspraken en discipline. Hoe het invullen zelf bijna geen werk meer is, komt verderop; daar heeft AI een rol gekregen.
Uitdaging drie: externe software wil uploaden en downloaden
Het derde punt wordt in elke DMS-discussie vergeten, terwijl het in de praktijk bepaalt of een archief overeind blijft. Een accountantskantoor werkt nooit met één systeem. Er is boekhoudsoftware, een fiscaal pakket, scansoftware, vaak nog een salarispakket, en die willen allemaal bestanden kunnen lezen of juist afleveren. Uploaden en downloaden hoort er dus bij; dat krijg je er niet uit, hoe mooi je archief ook is.
Doe je daar niets mee, dan ontstaat het bekende patroon: een medewerker downloadt een stuk naar zijn bureaublad, laadt het op in het pakket en vergeet de kopie op te ruimen. Binnen een jaar staat er naast het nette archief een schaduwarchief, verspreid over tientallen laptops. Daarom kwam er een derde plek: Export, het doorgeefluik. Software die een map wil zien, krijgt daar automatisch kopieën aangeleverd, leesbaar op de werkplek. Het origineel blijft altijd in Definitief staan, en kopieën die niet meer nodig zijn worden vanzelf opgeruimd. Het handmatige heen en weer verdwijnt, en daarmee het schaduwarchief.
Met deze drie plekken ging de eerste versie draaien: hal, kluis en doorgeefluik. De volgende twee kwamen uit de praktijk.
Uitdaging vier: het verleden zit in mappen
De eerste les volgde snel. Elk kantoor heeft een verleden: jaren, soms decennia aan mappen. Niet alles daarvan kan worden omgezet naar kenmerken, en belangrijker: niet alles hoeft. Een boekjaar dat al zeven jaar dicht is, heeft geen metadata nodig, alleen een plek waar het terug te vinden is als het ooit nog moet.
Dus kwam er een vierde plek bij, het Archief, waar mappen mappen mogen blijven. Bestaande structuren gaan er als geheel in, zonder verbouwing en zonder migratieproject. Dat haalt de grootste drempel weg die er bij documentmanagement bestaat: een kantoor kan morgen beginnen zonder eerst zijn verleden op te ruimen. Alleen nieuw werk volgt de nieuwe route, en het oude groeit er vanzelf uit. Moet er toch iets terug uit het archief, dan gaat het langs de normale weg door de hal en krijgt het alsnog zijn kenmerken.
Uitdaging vijf: aanleveren via mail, portaal en appjes
De tweede les ging over de plek waar documenten het kantoor binnenkomen. Stukken van klanten kwamen via de mail, via een los deelverzoek, soms via een appje met een foto van een factuur. Elk kanaal werd een eigen documentlocatie, en elke locatie een plek waar iets kon blijven hangen. En achter ontbrekende stukken aan bellen bleef handwerk, elk jaar opnieuw.
Daarom kwam er een vijfde plek bij: een klantportaal met een aanlevermap per klant, waar de externe contactpersoon zelf veilig inlogt en aanlevert. Het verkeer gaat één richting op, van klant naar kantoor, en alles wat binnenkomt stroomt automatisch door naar de hal; de aanlevermap loopt continu leeg. Sinds die vijfde plek bestaat er geen losse documentlocatie meer, en omdat alles langs dezelfde route binnenkomt is ook zichtbaar wat er al binnen is en wat nog ontbreekt. Het aanjagen van stukken wordt daarmee een stuk minder handwerk.
Aanlevering is de voordeur: de klant levert zelf aan, alles stroomt automatisch naar binnen.
Intake is de hal: lage drempel, hier krijgen stukken hun kenmerken.
Definitief is de kluis: de ene waarheid, niemand werkt er rechtstreeks in.
Export is het doorgeefluik: externe software leest hier automatisch mee.
Archief is de zolder: het verleden, waar mappen mappen mogen blijven.
Is een site per klant niet beter afgeschermd?
Dit is het hoofdargument voor een eigen site per klant, het komt in elk gesprek terug, en het verdient een eerlijk antwoord. Ja, het is een nette inrichting. Rechten regel je het liefst zo hoog mogelijk in de structuur, en een site per klant doet precies dat. Die aanpak heeft bestaansrecht en echte voordelen, zoals elke inrichting voor- en nadelen heeft. Wie er bewust voor kiest, doet niets fout.
Alleen lost de vorm niet op waar het in de praktijk misgaat: het handmatige inregelen. Vijfhonderd klanten betekent vijfhonderd plekken met eigen toegangsrechten, of dat nu aparte tenants, sites, bibliotheken of mappen zijn. En ook op site-niveau geef je met één verkeerde klik de verkeerde persoon toegang. Het verschil zit dus niet in de plek waar je afschermt, maar in de manier waarop: handmatig of geautomatiseerd. Rechten kloppend houden bij elke nieuwe medewerker, elke vertrekkende collega en elke gewijzigde teamindeling is het echte werk, en één vergeten plek valt niemand op.
Mijn visie is daarom tweeledig. Documenten wil je dicht bij elkaar hebben, omdat dat je flexibel en lichtvoetig houdt. En het toekennen van rechten wil je weghalen bij de individuele gebruiker: niemand hoeft zelf te delen of rechten uit te delen. Een medewerker zet een vinkje bij een naam, en de automatisering voert het op alle plekken op dezelfde manier door en borgt het. De afscherming per klant blijft er dus, maar zonder handwerk, en met altijd inzicht in wie waar toegang heeft. Precies wat je richting de AVG en een kwaliteitstoetsing wilt kunnen laten zien.
Taggen, met en zonder AI
Terug naar uitdaging twee: kenmerken invullen kost tijd. In deze opzet blijkt de helft van dat werk vanzelf te verdwijnen, nog voordat er AI aan te pas komt. De aanlevermap weet al van welke klant een stuk komt, dus dat kenmerk reist automatisch mee. Wat een medewerker zelf in Intake zet, krijgt de klant ook al mee vanuit de plek waar het staat.
Voor de rest doet AI een voorstel voor categorie en documenttype. De medewerker bevestigt, per stuk of in één keer voor een hele rij. Zonder AI werkt het overigens ook, dan vult het team zelf in; het is een hulpmiddel, geen voorwaarde. En het AI-verbruik loopt via de eigen Microsoft-omgeving van het kantoor, niet via een tussenpartij.
Wat er verder nog knelde
Onderweg losten nog een paar kleinere ergernissen vanzelf mee op. OneDrive die vastloopt omdat iemand het halve archief synchroniseert: in deze opzet wordt alleen gesynchroniseerd waar echt gewerkt wordt, de rest bekijk je in de app zonder iets naar je laptop te halen. Bewaartermijnen die op papier bestaan maar nooit worden nageleefd: elk definitief stuk krijgt een datum mee, het opruimen gebeurt vanzelf en er blijft een spoor over van wat er wanneer met een stuk is gebeurd. En voor grote eenmalige trajecten, zoals een overname of een due diligence, kwam er bewust een aparte samenwerkingsplek naast het archief. Daar mag het snel en vrij zijn; alleen wat blijvende waarde heeft gaat daarna via de hal het archief in.
Licht genoeg om wendbaar te blijven
Er is nog een reden waarom dit ontwerp is wat het is, en die reikt verder dan gemak. De structuur van het archief zit in de documenten zelf, in hun kenmerken, en niet in de software eromheen. De bestanden staan als gewone bestanden in de eigen Microsoft 365-omgeving van het kantoor. Aktsyn heeft geen eigen opslag: ook de overige gegevens van Aktsyn staan in de eigen omgeving van het kantoor, niet in een doos waar alles in opgesloten zit.
Dat werkt twee kanten op. Nieuwe AI-mogelijkheden van Microsoft komen in dezelfde omgeving terecht als de documenten, en de kenmerken geven ze de context die ze nodig hebben. En wil een kantoor ooit een andere kant op, naar welke software of welke AI-winnaar er ook komt, dan verhuizen de documenten en hun kenmerken mee.
Van project naar product
Aan het einde van het traject bleek de opzet niet aan dat ene kantoor gebonden. Vijf plekken met elk één taak, automatiseringen ertussen, kenmerken in plaats van mappen, en alles in de omgeving die het kantoor al heeft en al betaalt. Bij elkaar een documentmanagementsysteem zonder eigen opslag ernaast. De lessen zijn herbruikbaar gemaakt, zodat niet elk kantoor opnieuw het wiel hoeft te betalen, en het geheel kreeg een naam: Aktsyn, uit het Noors, akt voor het officiële stuk en syn voor zicht. Zicht op de stukken.
Daarna kwam de rest van het werk in beeld. Toen het kantoor besloot over te stappen op vaste prijzen, kwamen de werkstromen erbij: per klant en per dienst vaste stappen, die vanzelf doorgaan zodra een stuk in Definitief komt. Het documentbeheer werd daarmee het fundament onder Aktsyn.
Aktsyn is er voor documentintensieve kantoren tot ongeveer 150 medewerkers die al op Microsoft 365 werken: accountantskantoren voorop, en daarnaast administratie-, fiscaal- en salariskantoren. Wat het kost staat op de site, inclusief wat er allemaal bij inzit.
Benieuwd wat dit voor uw kantoor zou betekenen? Een gesprek van dertig minuten is genoeg om te zien of het past. En zo niet, dan zeg ik dat ook.
Plan een gesprek van dertig minuten →